Aksamitka wzniesiona – właściwości i zastosowanie. Słynna roślina ozdobna najbogatszym źródłem cennej luteiny

Aksamitka wzniesiona to popularna roślina ogrodowa znana z pięknego, intensywnie pomarańczowego koloru kwiatów, jak również z dobroczynnego wpływu na zdrowie. Jej największym atutem jest wysoka zawartość luteiny – substancji o potężnych właściwościach antyoksydacyjnych. Zawarta w aksamitce luteina bardzo korzystnie wpływa na wzrok, ale to nie wszystko. Roślina wspiera też zdrowie skóry, wzmacnia układ odpornościowy oraz zwalcza stany zapalne i patogeny, przez co jest pomocna w wielu dolegliwościach. Aksamitka staje się coraz bardziej ceniona w świecie medycyny naturalnej i kosmetyki. Poznaj jej atuty!

Aksamitka wzniesiona (Tagetes erecta) – ozdoba ogrodów stróżem dobrostanu naszego organizmu

Aksamitka wzniesiona (Tagetes erecta) to roślina mająca korzenie w Ameryce Południowej i Środkowej. Początkowo uprawiana przez rdzennych mieszkańców, szybko zyskała popularność na całym świecie. Do Europy trafiła w XVI wieku, gdzie stała się popularna zarówno jako roślina ozdobna, jak i lecznicza. Głównym surowcem zielarskim znajdującym zastosowanie w medycynie naturalnej jest kwiat aksamitki, ale wykorzystywane jest również całe ziele rośliny oraz nasiona.

Aksamitki to rośliny jednoroczne należące do rodziny astrowatych. Charakteryzują się krzaczastym pokrojem. W zależności od odmiany osiągają różne wysokości – od kilkunastu centymetrów nawet do jednego metra. Ich kwiaty są bardzo atrakcyjne wizualnie. Przyciągają spojrzenie dzięki intensywnym odcieniom żółci i pomarańczy oraz rozlicznym, w ciekawy sposób pofalowanym płatkom, dodającym kwiatom objętości. Zaś drobne, ząbkowane, pierzaste listki dodają roślinie subtelności. Efektowny wygląd sprawia, że aksamitka jest bardzo często wybierana jako ozdoba ogrodów.

Walory dekoracyjne to nie wszystko. Aksamitka znalazła także zastosowanie w kuchni. Jej kwiaty bywają wykorzystywane jako ozdoba dań lub jako dodatek do rozmaitych potraw i sałatek. Dodają im nietuzinkowego koloru i ciekawego, subtelnego smaku. Co więcej, ze względu na wysoką zawartość luteiny, fitoncydów i innych składników aktywnych aksamitka to bardzo wartościowa roślina lecznicza.

Nie brakuje aksamitce również praktycznych zastosowań. Charakterystyczny zapach odstrasza szkodniki, takie jak mszyce, grzyby i gąsienice, co czyni ją doskonałym naturalnym środkiem ochrony roślin.

Aksamitki mają wiele odmian, różniących się wysokością oraz kolorem i wielkością kwiatów. W ogrodach można spotkać zarówno niskie odmiany idealne na obwódki rabat, jak i wysokie, które świetnie sprawdzają się jako tło dla innych roślin. Najpopularniejsze gatunki aksamitek to omawiana aksamitka wzniesiona (inaczej aksamitka wyniosła), a także aksamitka rozpierzchła i aksamitka wąskolistna.

Ziele aksamitki i kwiat aksamitki – składniki aktywne

Aksamitka zawiera duże pokłady związków aktywnych, dzięki którym wykazuje dobroczynny wpływ na zdrowie. Przede wszystkim roślina jest jednym z najbogatszych źródeł karotenoidów, do których należą luteina i zeaksantyna. Te substancje są newralgiczne dla ochrony oczu. Zabezpieczają siatkówkę przed uszkodzeniami powodowanymi przez promieniowanie UV oraz wolne rodniki.

Aksamitka wzniesiona zawiera też fitoncydy (roślinne antybiotyki), które wykazują silne działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. To sprawia, że roślina jest nie tylko cennym surowcem leczniczym, ale również naturalnym środkiem ochrony roślin w ogrodzie.

Oprócz wymienionych substancji aksamitka wzniesiona zawiera także wiele innych związków bioaktywnych, które przyczyniają się do jej wszechstronnego działania terapeutycznego. Są to m.in. flawonoidy mające silne właściwości przeciwzapalne oraz olejki eteryczne, które nadają aksamitce intensywny zapach pomocny w odstraszaniu szkodników.

Składniki aktywne aksamitki:

• luteina,
• zeaksantyna,
• fitoncydy,
• triterpeny,
• seskwiterpeny,
• α-tertienyl,
• garbniki,
• cholina,
• flawonoidy (m.in. mirycetyna, kemferol, kwercetyna),
• olejki eteryczne,
• śluzy.

Aksamitka wzniesiona – właściwości lecznicze

Aksamitka wzniesiona zawiera bardzo duże ilości luteiny, zeaksantyny, kwercetyny oraz innych antyoksydantów, które chronią komórki przed wolnymi rodnikami i hamują procesy starzenia. Jej składniki bioaktywne, w tym flawonoidy, terpeny i śluzy, wykazując działanie przeciwzapalne i wykrztuśne, wspierają zdrowie układu oddechowego.

Aksamitka działa też korzystnie na układ pokarmowy i wątrobę, dzięki czemu wspomaga usuwanie zbędnych produktów przemiany materii. Roślina ta jest również znana z właściwości żółciopędnych, co czyni ją cennym wsparciem w leczeniu problemów z wątrobą i pęcherzykiem żółciowym.

Właściwości aksamitki:

• przeciwzapalne,
• wykrztuśne,
• żółciopędne,
• detoksykujące,
• antyoksydacyjne,
• przeciwreumatyczne,
• rozluźniające,
• łagodzące,
• regenerujące skórę,
• ochronne dla wzroku,
• wspomagające trawienie,
• wspomagające wątrobę,
• poprawiające kondycję skóry,
• przeciwdrobnoustrojowe i przeciwpasożytnicze.

Działanie przeciwbakteryjne i przeciwpasożytnicze aksamitki wzniesionej

Aksamitka wzniesiona zawiera drogocenne fitoncydy, które ze względu na potężne działanie przeciwbakteryjne nazywane bywają często roślinnymi antybiotykami. Składniki te skutecznie zwalczają szkodliwe dla naszego organizmu bakterie, w tym paciorkowce, gronkowce oraz pałeczki okrężnicy. Dzięki fitoncydom aksamitka jest jednym z najskuteczniejszych naturalnych środków pomocnych w zażegnywaniu infekcji bakteryjnych.

Ekstrakty ze świeżego ziela działają przeciwpasożytniczo, zwalczając m.in. obleńce i przywry. Aksamitka wykazuje też właściwości przeciwpierwotniakowe. Co więcej, składniki aksamitki pomagają hamować rozwój grzybów Candida. Wszystko to sprawia, że aksamitka wzniesiona to wszechstronny środek unieszkodliwiający różnorodne patogeny atakujące ludzki organizm.

Aksamitka wzniesiona na oczy

Aksamitka wzniesiona, ze względu na dużą zawartość luteiny i zeaksantyny, jest szczególnie cenna dla zdrowia oczu. Te drogocenne karotenoidy poprawiają ostrość widzenia i chronią aparat wzrokowy przed uszkodzeniami wywołanymi przez promieniowanie UV oraz przez wolne rodniki tlenowe.

Luteina koncentruje się w siatkówce oka, głównie w obszarze plamki żółtej, co wspiera jej funkcjonowanie i zapobiega degeneracji. Ponadto dzięki zawartym karotenoidom aksamitka przeciwdziała zmęczeniu wzroku, pomaga stabilizować film łzowy i niweluje suchość oczu, co jest szczególnie ważne dla osób spędzających wiele godzin przed ekranami komputerów.

Dzięki wysokiej zawartości antyoksydantów aksamitka wzniesiona zmniejsza ryzyko chorób wzroku związanych z wiekiem, takich jak zaćma i zwyrodnienie plamki żółtej. Stanowi też cenne wsparcie w leczeniu jaskry i retinopatii.

Wysoce aktywny ekstrakt z aksamitki wzniesionej znajdziesz w wieloskładnikowym suplemencie diety wspierającym zdrowie wzroku Eyevita Plus.

Aksamitka na dolegliwości układu oddechowego

Aksamitka wzniesiona jest wartościowym wsparciem w naturalnym leczeniu dolegliwości układu oddechowego. Możemy wykorzystać aksamitkę zarówno jako wsparcie leczenia ostrych infekcji układu oddechowego, jak i bardziej przewlekłych dolegliwości. Roślina ta zawiera duże stężenie antyoksydantów działających przeciwzapalnie oraz substancji śluzowych łagodzących podrażnienia w jamie ustnej, gardle i oskrzelach.

Dzięki właściwościom wykrztuśnym aksamitka pomaga w usuwaniu zalegającej wydzieliny z dróg oddechowych, przez co przynosi ulgę w przypadku kaszlu i przeziębień. Dodatkowo dzięki właściwościom przeciwbakteryjnym wspomaga leczenie zapalenia zatok, kataru i bólu gardła. Jednoczesne zastosowanie aksamitki wewnętrzne (np. w postaci naparów) i zewnętrzne (np. w formie płukanek gardła lub inhalacji) zwiększa jej skuteczność w łagodzeniu objawów.

Aksamitka na układ moczowy

Aksamitka może być też pomocna w zwalczaniu dolegliwości układu moczowego. Dzięki swoim właściwościom moczopędnym, przyspiesza wypłukiwanie bakterii z dróg moczowych, co jest bardzo istotne w przypadku zakażeń pęcherza i cewki moczowej. Dzięki właściwościom rozkurczowym łagodzi bóle w obrębie dróg moczowych. Jej działanie przeciwzapalne i zdolność do hamowania rozwoju bakterii wpływa szybsze zażegnywanie infekcji i powrót do zdrowia.

Aksamitka a układ trawienny

Aksamitka wzniesiona działa rozkurczowo, łagodząc bóle brzucha i skurcze jelit. Stymuluje produkcję żółci, poprawia pracę jelit oraz usprawnia proces trawienia pokarmów i przyswajania składników odżywczych. Redukuje problemy trawienne, takie jak wzdęcia, zaparcia, niestrawność, gazy, dyskomfort w jamie brzusznej. Ma także działanie osłonowe na błony śluzowe przewodu pokarmowego oraz łagodzi stany zapalne i podrażnienia żołądka.

Aksamitka na kobiece dolegliwości

Aksamitka wzniesiona jest ceniona za swoje właściwości wspierające zdrowie kobiet. Dzięki działaniu estrogennemu i antyandrogennemu może być pomocna w leczeniu niedoczynności jajników.

Pobudzając czynność jajników, przyczynia się do lepszego funkcjonowania układu rozrodczego. Aksamitka pomaga też normować cykl menstruacyjny oraz łagodzić skurcze mięśni i bóle miesiączkowe. Jest także wsparciem w łagodzeniu dokuczliwych objawów pojawiających się w okresie menopauzy.

Aksamitka w kosmetyce

Aksamitka wzniesiona ma szerokie zastosowanie w kosmetyce, głównie dzięki swoim właściwościom przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym, ochronnym, antyoksydacyjnym, kojącym i regenerującym.

Wyciągi z aksamitki łagodzą stany zapalne skóry, zmniejszają podrażnienia i wspierają gojenie ran. Poprawiają też elastyczność naczyń krwionośnych. Stosowana w kremach i maściach aksamitka może przynieść ulgę przy chorobach skóry, takich jak łuszczyca. W kosmetykach do twarzy aksamitka działa nawilżająco, tonizująco i odżywczo, kompleksowo poprawiając wygląd cery.

Ekstrakty z aksamitki znajdziemy w gotowych kosmetykach, ale możemy także pokusić się o wykonanie domowych kosmetyków z aksamitką, na przykład toniku do twarzy.

W tym celu należy zaparzyć 1 łyżkę suszonej aksamitki w 150 ml wody i dodać odrobinę soku z cytryny. Tonik jest gotowy.

Równie prosta w wykonaniu jest maseczka z aksamitki:

Płatki kwiatów aksamitki blendujemy z małą ilością jogurtu, a następnie tak stworzoną miksturę aplikujemy na twarz na około 20 minut.

Napary z aksamitki

Żeby przygotować napar z aksamitki wzniesionej, potrzebujesz 1 łyżkę suszonych płatków kwiatów lub ziela aksamitki. Umieść susz w filiżance, a następnie zalej 1 szklanką wrzącej wody. Przykryj filiżankę i pozostaw napar na 10-15 minut do zaparzenia. Po tym czasie odcedź płyn i pij na ciepło.

Taki napar można stosować zarówno wewnętrznie, dla wsparcia zdrowia, jak i zewnętrznie, jako łagodzący tonik lub regenerujący kompres dla skóry.

Nalewka z aksamitki

Aby przygotować nalewkę z aksamitki, potrzebujesz świeżego ziela aksamitki i spirytusu. Napełnij słoik ziołem i zalej spirytusem, tak, aby całkowicie je przykrył. Zamknij szczelnie słoik i umieść w ciemnym miejscu na 2-3 tygodnie. Każdego dnia potrząśnij słoikiem. Po 2-3 tygodniach przecedź nalewkę przez gazę i przelej do butelek. Przechowuj w ciemnym miejscu.

Nalewka może być stosowana do przemywania skóry lub jako domowy środek prozdrowotny (np. wspomagający trawienie).

Wyciąg olejowy z aksamitki

Świeże kwiaty aksamitki rozdrobnij nieco, zwilż spirytusem i pozostaw na parę godzin, żeby wydobyć z nich aktywne związki. Następnie umieść kwiaty w słoiku i zalej olejem roślinnym tak, aby były całkowicie zanurzone. Zamknij słoik i pozostaw w ciepłym, ciemnym miejscu na 2-3 tygodnie, codziennie wstrząsając. Następnie przecedź miksturę. Przechowuj w ciemnym naczyniu.

Taki wyciąg olejowy można stosować do masażu, pielęgnacji skóry oraz leczenia drobnych ran i podrażnień.

Aksamitka w preparatach

Wyciągi z aksamitki znajdują zastosowanie w wielu suplementach diety, przede wszystkim ze względu na wysoką zawartość luteiny i zeaksantyny. Związki te sprawdzają się zwłaszcza w preparatach wspomagających wzrok, gdyż chronią siatkówkę oka i polepszają widzenie.

Aksamitka jest też wykorzystywana w preparatach wspierających zdrowie skóry, łagodzących stres i napięcie nerwowe, poprawiających trawienie oraz wzmacniających odporność.

Jak uprawiać aksamitkę?

Aksamitka wzniesiona to niezwykle łatwa w uprawie roślina, idealna dla początkujących ogrodników. Rośnie na każdej glebie, choć najlepiej rozwija się na dobrze przepuszczalnych podłożach. Preferuje stanowiska słoneczne, ale toleruje także półcień.

Nasiona wysiewa się wprost do gruntu po ostatnich przymrozkach. Rośliny należy podlewać umiarkowanie, unikając przelania. Regularne usuwanie przekwitłych kwiatów wzmaga kwitnienie.

Źródła:

• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37714249/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34229058/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35378194/
• https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2213422024000180