Cholesterol HDL (dobry cholesterol) – czym jest, jaka jest norma i jak go podwyższyć

Cholesterol HDL to jedna z dwóch frakcji cholesterolu występujących w ludzkim organizmie. Nie bez powodu HDL jest często nazywany „dobrym cholesterolem”. W świecie medycyny nie wszystko, co jest związane z cholesterolem, jest złe. Wręcz przeciwnie – cholesterol HDL, czyli lipoproteiny o dużej gęstości, pełni bardzo znaczącą rolę w naszym organizmie, i nie jest to rola negatywna. Wykonuje dużo pożytecznej pracy, w ramach której na szczególną uwagę zasługuje odprowadzanie z tkanek nadmiaru cząsteczek cholesterolu, oczyszczanie naczyń krwionośnych i przeciwdziałanie powstawaniu złogów tłuszczowych. Dzięki swojej nieocenionej działalności dobry cholesterol HDL zapobiega i hamuje rozwój chorób sercowo-naczyniowych, będących prawdziwą zmorą naszych czasów. Jeśli chcemy zadbać o zdrowy układ krążenia, powinniśmy poczynić starania, aby podnieść poziom cholesterolu HDL, obniżając jednocześnie poziom złego cholesterolu LDL. Jak to zrobić?

Cholesterol HDL czyli dobry cholesterol – czym jest?

Cholesterol HDL, określany nazwą lipoproteiny o dużej gęstości lub lipoproteiny o wysokiej gęstości, to sprzymierzeniec naszego zdrowia. Działa jak „odkurzacz” dla złego cholesterolu, czyli cholesterolu LDL, który ma skłonność do osadzania się na ściankach tętnic. HDL pomaga utrzymać nasze serce i układ krążenia w dobrej kondycji, dlatego im jest go więcej w naszym organizmie, tym lepiej.

Cholesterol HDL to związek, w którego skład wchodzą wolny cholesterol, białka, estry cholesterolowe i trójglicerydy. Spośród wszystkich składników najwięcej jest tutaj białek (około 70%). Jednocześnie ilość tłuszczu jest znikoma. HDL jest syntetyzowany głównie w jelicie cienkim i wątrobie. Może być też dostarczany wraz z pożywieniem.

Cholesterol HDL odpowiada za transport cholesterolu z tkanek do wątroby, czyli do miejsca, w którym jest metabolizowany, by później zostać przekształconym w kwasy żółciowe bądź wydalonym z organizmu. Ważną rolą tej frakcji cholesterolu jest też poprawa funkcji śródbłonka naczyniowego i utrzymywanie homeostazy w układzie naczyniowym.

Inne zadania cholesterolu HDL to:

• wygaszanie stanów zapalnych,
• zapobieganie zakrzepom,
• działanie antyoksydacyjne,
• hamowanie utleniania i wchłaniania złego cholesterolu.

Cholesterol HDL a cholesterol LDL

Poziom cholesterolu HDL oraz stężenie cholesterolu LDL i trójglicerydów we krwi to jeden z istotnych wskaźników stanu zdrowia układu krążenia. Ich nieprawidłowe stężenie, szczególnie utrzymujące się długi czas, prowadzi do poważnych powikłań zdrowotnych. Warto zatem uświadomić sobie podstawowe różnice między cholesterolem frakcji LDL i HDL.

Różnice między cholesterolem HDL a cholesterolem LDL

Cholesterol HDL (High-Density Lipoprotein):

• jest nazywany „dobrym” cholesterolem, ponieważ działa jak miotła w organizmie, usuwając nadmiar cholesterolu z tętnic,
• transportuje nadmiar cholesterolu do wątroby, gdzie może być rozłożony i wydalony z organizmu,
• oczyszcza naczynia krwionośne ze złogów tłuszczowych i chroni je przed wolnymi rodnikami,
• wysoki cholesterol HDL to zdecydowanie mniejsze ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Cholesterol LDL (Low-Density Lipoprotein):

• jest określany jako „zły” cholesterol, gdyż jego nadmiar może prowadzić do gromadzenia się blaszki miażdżycowej w ścianach tętnic i stopniowego zwężania się ich światła,
• prowadzi do niedrożności tętnic, ogranicza przepływ krwi i utrudnia dotlenianie tkanek,
• jest transportowany do tkanek, w których jest potrzebny do naprawy uszkodzeń, niemniej jednak jego nadmiar w organizmie może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych,
• wysoki poziom cholesterolu LDL to znaczenie większe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, takich jak miażdżyca, zawał serca czy udar mózgu.

Cholesterol HDL – norma

Współczesna medycyna coraz częściej odnotowuje przypadki zbyt niskiego poziomu cholesterolu HDL, współistniejącego ze zbyt wysokim poziomem cholesterolu LDL. Ten brak balansu w profilu lipidowym stanowi istotne zagrożenie dla zdrowia sercowo-naczyniowego. Jaki poziom cholesterolu HDL jest optymalny? Jaka jest norma cholesterolu HDL w organizmie dla kobiet i dla mężczyzn?

Normy HDL różnią się w zależności od takich czynników jak wiek i płeć. Według przyjętych standardów:

• prawidłowy poziom cholesterolu HDL dla kobiet to minimum 50 mg/dl (1,3 mmol/l),
• prawidłowy poziom cholesterolu HDL dla mężczyzn to minimum 40 mg/dl (1 mmol/l).

W wynikach stężenia cholesterolu istotne wskaźniki to także poziom cholesterolu całkowitego, poziom cholesterolu LDL i poziom trójglicerydów. W tym wypadku normy wynoszą:

• cholesterol LDL – mniej niż 100 mg/dl, (2,6 mmol/l),
• cholesterol całkowity – 125-200 mg/dl (mniej niż 5 mmol/l),
• trójglicerydy – mniej niż 150 mg/dl (1,7 mmol/l).

Badanie cholesterolu HDL

Aby zbadać stężenie dobrego cholesterolu, należy wykonać tak zwany profil lipidowy, czyli lipidogram. Jest to główne narzędzie diagnostyczne pozwalające określić poziom różnych frakcji cholesterolu i stężenie innych lipidów we krwi oraz ocenić ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Lipidogram polega na pobraniu próbki krwi z żyły pacjenta, która następnie poddawana jest analizie na obecność różnych form lipidów.

Co zawiera lipidogram:

• cholesterol HDL,
• cholesterol LDL,
• cholesterol całkowity,
• trójglicerydy.

Kiedy wykonywać lipidogram?

Zaleca się wykonywanie lipidogramu raz na rok u mężczyzn po 40 roku życia i u kobiet po 50 roku życia. Regularne wykonywanie lipidogramu jest ponadto rekomendowane osobom z czynnikami ryzyka chorób serca, takimi jak nadwaga, palenie papierosów, nadciśnienie, cukrzyca i u osób, u których zdiagnozowano choroby układu krążenia. Czynniki genetyczne, czyli występowanie chorób układu sercowo-naczyniowego w rodzinie, to kolejny przypadek, w którym powinno się systematycznie wykonywać lipidogram.

Cena lipidogramu może nieco różnić się w zależności od placówki, jednak zazwyczaj jest to koszt 30-45 zł. Badanie można też wykonać w ramach NFZ (należy posiadać skierowanie od lekarza).

Zbyt niski poziom cholesterolu HDL – przyczyny

Zbyt niski poziom cholesterolu HDL, czyli mniej niż 50 mg/dl (1,3 mmol/l) lub mniej niż 40 mg/dl (1 mmol/l) u mężczyzn, może być niekorzystny dla zdrowia układu krążenia. Istnieje wiele czynników mogących mieć wpływ na obniżenie stężenia HDL w krwiobiegu.

Najczęstsze przyczyny to:

• niewłaściwa dieta, spożywanie dużych ilości tłuszczów trans, tłuszczów nasyconych i cukrów przy jednoczesnej niskiej podaży zdrowych tłuszczów i błonnika pokarmowego,
• predyspozycje genetyczne, problemy sercowo-naczyniowe w rodzinie,
• brak aktywności fizycznej,
• nadwaga lub otyłość,
• palenie papierosów,
• nadużywanie alkoholu,
• zażywanie niektórych leków (np. beta-blokerów, leków hormonalnych),
• niektóre choroby (np. cukrzyca, niewydolność nerek, ciężkie schorzenia wątroby).

Zbyt niskie stężenie cholesterolu HDL i zbyt wysokie stężenie cholesterolu LDL – konsekwencje dla zdrowia

Niebezpieczne skutki dla zdrowia zbyt niskiego stężenia cholesterolu HDL i zbyt wysokiego stężenia cholesterolu LDL we krwi to przede wszystkim:

• większe ryzyko rozwoju miażdżycy i choroby niedokrwiennej serca (choroby wieńcowej),
• większe ryzyko zakrzepicy żył głębokich,
• większe ryzyko udarów, zawałów,
• brak optymalnej ochrony przed uszkodzeniami i niedrożnością tętnic,
• zwiększone ryzyko powikłań metabolicznych.

Jak podwyższyć poziom dobrego cholesterolu HDL – zmiany w jadłospisie i stylu życia

Proste zmiany w diecie i stylu życia pomogą nam podwyższyć poziom HDL, zapewniając ochronę dla serca i naczyń krwionośnych. Oto kilka skutecznych wskazówek:

• zwiększ spożycie zdrowych odmian tłuszczów, czyli tłuszczów zawierających duże ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych (są to m.in. oliwa z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany i inne oleje roślinne, orzechy, nasiona chia, siemię lniane),
• często dodawaj do posiłków bogate w cenne antyoksydanty czerwone, pomarańczowe i zielone warzywa (np. jarmuż, sałaty, brokuły, pietruszkę, paprykę, pomidory, szpinak, buraki),
• 2-3 razy w tygodniu jedz ryby morskie (są bogate w kwasy omega 3), takie jak sardynki, śledź, makrela, łosoś, dorsz,
• często spożywaj owoce jagodowe (np. jagody, maliny, jeżyny, truskawki, porzeczki, aronię),
• wprowadź do diety otręby i płatki zbożowe (np. owsiane, żytnie, gryczane),
• często sięgaj po orzechy i ziarna (np. pestki dyni, słonecznik, orzechy włoskie, migdały, orzechy laskowe),
• stosuj pełnoziarniste alternatywy dla białych produktów (np. brązowy ryż zamiast białego ryżu, razowe pieczywo zamiast białego chleba),
• dodawaj do posiłków rośliny strączkowe (fasola, bób, ciecierzyca, soczewica),
• pij zieloną herbatę,
• ogranicz spożycie alkoholu,
• unikaj palenia papierosów,
• postaw na regularną aktywność fizyczną,
• unikaj żywności zawierającej tłuszcze trans i tłuszcze nasycone, w tym żywności przetworzonej, czerwonego mięsa, pełnotłustych produktów mlecznych,
• ogranicz spożycie słodyczy.

Jak podwyższyć poziom cholesterolu HDL – zioła, suplementy

Podnoszenie poziomu cholesterolu HDL może być również skutecznie wspomagane przez składniki naturalne. Oto 10 składników, które mogą być bardzo pomocne:

• monakolina K (ekstrakt czerwonego ryżu),
• kwasy omega 3 (EPA, DHA),
• niacyna (witamina B3),
• witamina D3,
• spirulina i chlorella,
• kurkuma,
• ekstrakt z czosnku,
• ekstrakt z karczocha (cynaryna),
• sterole roślinne.

W regulowaniu poziomu cholesterolu bardzo dobrze sprawdzają się wieloskładnikowe suplementy roślinne, takie jak Lipid Control Plus.

Jak podwyższyć stężenie cholesterolu HDL i obniżyć stężenie cholesterolu całkowitego – leki

W zaburzeniach gospodarki lipidowej i nieprawidłowościach w poziomie cholesterolu we krwi stosuje się różnego rodzaju środki farmaceutyczne, takie jak statyny, fibraty, ezetymib, żywice jonowymienne. Jednak w przypadku niektórych schorzeń i stosowania innych lekarstw, nie są one rekomendowane. Coraz częściej odchodzi się od standardowych leków, zastępując je preparatami roślinnymi.